Η γλώσσα των νέων: Φθορά ή στοιχείο ταυτότητας;

Θυμάστε τον πατέρα στη διαφήμιση που ακούει έντρομος την κόρη του να του μιλάει σε μια γλώσσα ακατάληπτη, στο τέλος να της λέει αμήχανα: «Στη μάνα σου τό ‘πες;»; Το ύφος του ταλαίπωρου γονιού θα πρέπει να εμφανίζεται συχνά στις διμερείς επαφές των γενεών. Έτσι, όμως, μέσα από την αμηχανία των μεγαλύτερων για τις γλωσσικές μηχανορραφίες των μικρότερων, οι νέοι διαμορφώνουν τη δική τους ταυτότητα. Δεν είναι λίγες οι φωνές επαγρύπνησης, έντονου προβληματισμού και διαμαρτυρίας, που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον της ελληνικής γλώσσας και τα μάτια όλων στρέφονται στο «μέλλον» της χώρας, στους νέους της, οι οποίοι κατηγορούνται ότι φθείρουν τη γλώσσα που τους κληροδοτήθηκε.

Το νεανικό λεξιλόγιο περιλαμβάνει εκφράσεις που δεν έχουν αντίστοιχο στην κοινή γλώσσα. Σε γενικές γραμμές βρίσκουμε άφθονες λέξεις και εκφράσεις που έχουν να κάνουν με τα αντικείμενα ενδιαφέροντος της νεανικής κουλτούρας και με βιωματικές – κοινωνικές εμπειρίες σημαντικές για τους νέους: μόδα, διασκέδαση, μουσική, σεξουαλικότητα, αλκοόλ, σχολείο, κ.λ.π.                Ένα σημαντικό μέρος του λεξιλογίου των νέων αφορά χαρακτηρισμούς προσώπων και κοινωνικές τυποποιήσεις, σε σχέση με την εμφάνιση, την ευφυΐα, το χαρακτήρα, τη συμπεριφορά, τα ενδιαφέροντα και τα ρεύματα της νεανικής κουλτούρας (λαπάς= μαλθακός, ψάρι= εύπιστος, φόλα= άσχημη).

Ένα άλλο τμήμα του λεξιλογίου αναφέρεται σε ψυχολογικές καταστάσεις, επιθυμίες, προτιμήσεις, απέχθειες, τη λεγόμενη ‘εγωκεντρική αναφορά’ (νταουνιάζομαι= καταθλίβομαι, τρώω πακέτο= αποτυγχάνω), ενώ πολυάριθμες είναι οι επιτατικές εκφράσεις (με τα όλα, με τρέλα, και γαμώ), καθώς και οι αξιολογικές, που δηλώνουν μια ιδιαίτερη στάση (οικειότητα, αξιολόγηση, ειρωνεία) απέναντι σε ένα γνωστό αντικείμενο αναφοράς (τζάμι, αστέρι, ψώνιο, αφασία).                                                                                             Η νεανική επικοινωνία χρησιμοποιεί πολυάριθμες στερεότυπες εκφράσεις για την οργάνωση του διαλόγου, όπως χαιρετισμούς (έλα ρε, τσα γεια), προσφωνήσεις (ρε μεγάλε), φιλικές υβριστικές προσφωνήσεις (ρε μαλάκα), εκφράσεις συμφωνίας (μέσα είσαι!), άρνησης (ούτε με σφαίρες!), επιδοκιμασίας (φοβερό!, έγραψε!), έναρξης μιας αφήγησης (άκου φάση!).

Το βασικό χαρακτηριστικό της γλώσσας των νέων είναι ότι εκφράζει και εκφράζεται μέσα στην «παρέα», το δίκτυο των συνομηλίκων. Κατά συνέπειαν, δεν υπάρχει μια ενιαία γλώσσα• κάθε παρέα έχει δικό της κώδικα επικοινωνίας, που μπορεί να τον «αρπάξει» μια άλλη παρέα και μετά μια άλλη, μέχρι που κάποιες εκφράσεις να υιοθετηθούν από μεγάλο μέρος της νεολαίας, ειδικά με την εξέλιξη της τεχνολογίας της επικοινωνίας.

Η ίδια η γλώσσα δεν αποτελεί πανάκεια ούτε κάτι στατικό. Ας θυμηθούμε ότι οι αρχαίοι Έλληνες έγραφαν με ατονικό σύστημα, χωρίς κενά μεταξύ των λέξεων, βουστροφηδόν και κεφαλαιογράμματα. Άρα η πρώτη αλλοίωση επήλθε με τους τόνους και τα πνεύματα ή τα μικρά γράμματα. Και πάλι αστειότητες, επειδή όλα ήταν κοινωνικές και πολιτικές ή πολιτιστικές ανάγκες των εποχών.  Η γλώσσα, λοιπόν, αλλάζει και δεν κινείται σε γραμμικό επίπεδο ανάλυσης, όπως αυτή της γραμματικής· παρακολουθεί τις κοινωνικές κι επιστημονικές αλλαγές της ομιλούσας ομάδας. Μια γλώσσα διαμορφώνεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο και δομημένο κοινωνικό σύνολο με ομοιογένεια.

Η σημερινή νεολαία έχει τη δική της γλώσσα με τους δικούς της κανόνες και στόχο τη μεταξύ τους επικοινωνία μόνο. Τούτος ο συνθηματικός χαρακτήρας εντοπίζεται σε όλο τον κόσμο και κάθε εποχή. Με τον καιρό και την ενηλικίωση και την παράλληλη ενσωμάτωση στην κοινωνία, η γλωσσική τους επιλογή εγκαταλείπεται και ακολουθούν τους κανονικούς γλωσσικούς κανόνες.

3 σχόλια στο “ Η γλώσσα των νέων: Φθορά ή στοιχείο ταυτότητας;”
Ο/Η Άννα Δεληγιάννη-Τσιουλπά λέει:
Μαΐου 1, 2012 στις 3:53 μμ

Αγαπητέ Γιάννη, πολύ ενδιαφέροντα τα γραφόμενά σου, καθώς δίνουν την ευκαιρία στον αναγνώστη να σκεφτεί τι συμβαίνει γύρω του και τι πρόκειται να συμβεί στο μέλλον, εγγύς και απώτερο.
Δυστυχώς, με τη γλώσσα έχουμε πρόβλημα! Φοβάμαι ότι προχωράμε σε ένα ακαταλαβίστικο αρθρωμένο λόγο κι αν καταλαβαίνουμε κάτι οι μεγαλύτεροι, είναι γιατί ως Έλληνες χρησιμοποιούμαι τη «νοηματική» γλώσσα, δε βαριόμαστε ευτυχώς να κουνήσουμε τα χέρια ή να επιστρατεύσουμε τα μάτια ,τα χείλη και το κεφάλι μας!
Η παράδοση, καθημερινά ακυρώνεται εξαιτίας του παραγωγικού εκσυγχρονισμού και αυτή η συναλλακτική ζωή συνεπικουρούμενη από ξενικά πρότυπα σε ό,τι αφορά τη γλώσσα των Η/Υ και όχι μόνο μας δείχνει ευφραδείς νέους μεν χωρίς να καταλαβαίνουμε τι λένε δε.Για παράδειγμα θα αναφερθώ στις διαφημίσεις αφού αρκετοί είναι εκείνοι που ρωτάνε τους νέους «… τι λέει ρε παιδιά η Τασούλα στον Κίτσο;». Ακόμα και τα Ελληνικά ακυρώνονται όταν επιβάλλεται ένα οπτικοακουστικό περιβάλλον με ανάμεικτα συνθήματα.
Και λυπάμαι που το λέω ,αλλά το αρμόδιο υπουργείο βαθμηδόν με τα νέα προγράμματα αχρηστεύει τα σύμβολα της γλώσσας μας ,τη γλώσσα μας δηλαδή…
Αλλά η γλώσσα και ως φορέας ηθικών αξιών «αλωμένη» θα σημάνει και την πολιτισμική μας άλωση!

Ο/Η Γιάννης Μπαξεβάνος λέει:
Μαΐου 1, 2012 στις 7:49 μμ

Καλησπέρα σας κι ευχαριστώ για τις επισημάνσεις σας. Αντιλαμβάνομαι αυτά που υποστηρίζετε. Θέλω απλά με τη σειρά μου να διευκρινίσω ότι μιλώντας για τη «γλώσσα των νέων», την εκλαμβάνω ως μια κοινωνιόλεκτο και τίποτα παραπάνω και μάλιστα εστιάζω κυρίως στο επίπεδο του λεξιλογίου. Από κει και πέρα, αναγνωρίζω το πρόβλημα που θίγετε (όπως και άλλα προβλήματα, βλ. Greeklish) και τα έχω κατακρίνει πολλάκις και μέσω του aixmi.gr. Πιστέψτε με ότι ό,τι γράφω, γίνεται μετά λόγου γνώσεως. Φοιτώ στον Τομέα Γλωσσολογίας του τμήματός μου και προσπαθώ να προσεγγίζω τα ζητήματα πέρα από ιδεολογήματα και αμιγώς επιστημονικά.

Είμαι στη διάθεσή σας για συζήτηση: Baxevanos Ioannis (Facebook). Επίσης, συνδιαχειρίζομαι κι ένα ιστολόγιο μαζί με άλλους φίλους – νέα παιδιά (dubiumn.blogspot.com) στο οποίο μπορείτε ευχαρίστως να εκθέσετε τις απόψεις σας πάνω σε οποιοδήποτε θέμα.

Ευχαριστώ.

Ο/Η Μαρία Καπετάνου λέει:
Νοεμβρίου 4, 2012 στις 11:04 μμ

Αγαπητέ Γιάννη,
Θα διαφωνήσω με την άποψή σου ότι η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι νέοι δεν βρίσκεται σε παρακμή.
Θα συμφωνήσω σαφώς με την περιγραφή που κάνεις της γλώσσας των νέων-έτσι ακριβώς εμφανίζεται.Αλλά καια αυτή η γλώσσα δείχνει τη γενικότερη κουλτούρα των νέων εκτός από ότι αποτελεί στοιχείο της προσωπικής του ταυτότητα;.
Κι εγώ στο σχολείο χρησιμοποιούσα τέτοιες λέξεις και φράσεις,έτσι μιλάγαμε όλοι γιατί είμασταν παιδιά και δεν υπάρχει κανένας νέος που να μην έχει συμπεριλάβει στο λεξιλόγιό του αυτόν τον τρόπο έκφρασης.

Όμως,αυτός ο τρόπος έκφρασης των νέων δείχνει και πολλά στοιχεία για την κουλτούρα τους εν γένει. Εμένα με ενδιαφέρει ο τρόπος που οι νέοι (όπως και όλοι οι άνθρωποι) χρησιμοποιούν τη γλώσσα.Όταν η γλώσσα που χρησιμοποιείς περιορίζεται σε αυτούς τους μοναδικούς τύπους και έκφράσεις,όταν οι νέοι δεν έχουν καμία άποψη αλλά επαναλαμμβάνουν τις ίδιες εκφράσεις μεταξύ τους χωρίς να έχουν κάποια άλλη ιδέα ή σημασία να εκφράσουν,τότε απλά υπάρχει ζήτημα σκέψης και γλώσσας στην περίπτωσή τους.

Θα μ΄άρεσε οι νέοι να μιλάνε και την αργκό αυτή ταυτόχρονα και να εκφράζουν τις ιδέες τους και τις σκέψεις τους κανονικά.Τότε θα υπήρχαν και τα δύο και αυτό θα μ΄άρεσε γιατί αυτά τα παιδιά θα είχαν και προσωπικά και κοινωνική ταυτόητα.Όμως στην περίπωση που σου περιέγραψα προηγουμένως,φαίνεται οι νέοι να εκφράζονται μόνο σα νέοι και όχι σαν πρόσωπα.Ένα μεγάλο μέρος τους τουλάχιστον.Βλέποντας την αδυναμία τους να πουν μια σκέψη που τους έρχεται με σωστά Ελληνικά ή να βρουν τη λέξη που τους εκφράζει,αντί εκείνη την ώρα να χρησιμοποιήσουν μια φράση στην αργκό που δεν έχει νόημα,τότε καταλαβαίνουμε πως υπάρχει πρόβλημα επικοινωνίας και άρα,έκφρασης και σκέψης γιατί η γλώσσα είναι η σκέψη μας.

Δεν με ενδιαφέρει το ότι χρησιμοποιούν την αργκό,με ενδιαφέρει ότι δε χρηαιμοποιούν σωστά την ελληνική γλώσσα.Και το να του πούμε αυτή τη στιγμή ότι «ξέρεις κάτι,δεν υπάρχει πρόβλημα,αυτός είναι ο τρόπος που εκφράζεσαι,είναι η γλώσσα των νέων» είναι σα να τους χαϊδεύουμε τα αυτιά.Δεν κάνει καλό σε κανέναν.

Γιατί να τίθεται ζήτημα εάν χρειάζεται να μάθουν τα παιδιά την ελληνική γλώσσα,ή την ορθογραφία ή να μη χρησιμοποιούν greeklish,επειδή αυτή είναι η γλώσσα μας και οι ρίζες της και με τη συνήθεια χάνεται αυτή η γλώσσα;Όχι επειδή χρησιμοποιούν μία ή δύο φορές τα greeklish αλλά περισσότερες αφού αυτός είναι ο κυρίαρχος τρόπος που επικοινωνούν,η τεχνολογία τώρα πια.Είναι σημαντικό οι νέοι να μάθουν και τον πολιτισμό και τις ρίζες τους θεωρώ καθώς δεν τη μεταχειρίζονται σωστά.Γιατί έτσι εξαφανίζονται αυτά,με τον τρόπο έκφρασης και με τη συνήθεια.

Παρακμή υπάρχει στον τρόπο χρήσης της γλώσσας και όχι στην ίδια τη γλώσσα.Επομένως,οι νέοι έχουν πολλά βήματα ακόμη σε αυτό.’Αλλωστε,εάν οι μεγαλύτεροι το έχουν παρατηρήσει τόσες φορές,πώς θα’ταν δυνατό να μην υπάρχει στον μικρότερο βαθμό αφού κι αυτοί με τη σειρά τους,ίσως έχοντας κατά μεγαλύτερο ποσοστό περισσότερο σεβασμό στη γλώσσα από εμάς τους νέους βλέπουν προς τα πού κυλάει η γλώσσα και ανησυχούν.Πρέπει να υπάρξει ένα μέσο ανάμεσα στην κινδυνολογία (ότι θα χαθεί η γλώσσα μας) και στην έλλειψη αναγνώρισης ότι αυτή δεν παρουσιάζει καμία απολύτως φθορά σήμερα.

Αυτή ήταν η άποψή μου.

Με εκτίμηση,
Μαρία.

Αφήστε το σχόλιο σας