O νομπελίστας Ντάριο Φο, «o σύγχρονος goliardus» έφυγε για πάντα

2
5
FILE - This Oct. 16, 1997 file photo shows Italy's winner of the 1997 Nobel Prize of Literature Dario Fo as he gives an interview during his visit to his German publishing house "Rotbuch Verlag" at the 49th Frankfurt Book Fair, in Frankfurt, Germany. According to ANSA news agency Fo died on Thursday, Oct. 13, 2016 in Milan, Italy, at the age of 90. (AP Photo/Heribert Proper, file)

Με αληθινή  συγκίνηση αποχαιρέτησε ο ιταλικός λαός τον νομπελίστα Ντάριο Φο, τον θεατράνθρωπο, που μέχρι τα βαθιά του γεράματα στάθηκε κοντά του υπερασπίζοντας τα δικαιώματά του και προσφέροντας με την ιδιότυπη τέχνη του τη διασκέδαση αλλά και την ευαισθητοποίηση στα διαχρονικά προβλήματα σχέσεων εξουσίας εκκλησιατικής-κρατικής και κοινωνίας. Ο θάνατός του συνέπεσε με την απονομή του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας στον τραγουδοποιό Μπομπ Ντίλαν. Την ίδια ημέρα, 13 Οκτώβρη 2016, η Σουηδική Ακαδημία αποχαιρέτησε και υποδέχτηκε συγχρόνως  δύο  νομπελίστες, δύο ανθρώπους της Τέχνης που κέρδισαν την αγάπη του κόσμου όχι μόνον με την τέχνη τους αλλά και με το ελεύθερο αντισυμβατικό πνεύμα, την αγωνιστικότητα, την επαναστατικότητα και την ουσιαστική προσφορά τους στην κοινωνία.

Τι έχει προσφέρει αλήθεια ο Ντάριο Φο στη Λογοτεχνία; Η απάντηση δόθηκε το 1997 από τη Σουηδική Ακαδημία που του απένειμε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχίας, κυρίως για το έργο Mistero Buffo, με την ακόλουθη αιτιολογία : «Το βραβείο απονέμεται στον Ντάριο Φο γιατί, μαζί με τη Φράνκα Ράμε, συνεχίζοντας την παράδοση των μεσαιωνικών giullari,περιγελά και καυτηριάζει την εξουσία, αποκαθιστώντας έτσι την αξιοπρέπεια των καταπιεσμένων ταπεινών ανθρώπων».

Οι giullari ήταν οι goliardi του λατινικού Μεσαίωνα, οι δημιουργοί της επαναστατικής ποίησης των Carmina Burana, μια πνευματώδης και συγκεχυμένη κοινωνία νέων κληρικών και σπουδαστών που σε συνεργασία με μεγάλους θεολόγους και πανεπιστημιακούς δασκάλους,  εναντιώθηκε στο κατεστημένο της εποχής και απέρριψε τις στείρες θεωρίες του.Με τους στίχους τους ύψωσαν φωνή διαμαρτυρίας για τη διεκδίκηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων , τα οποία καταπιέζονταν από την εκκλησιαστική εξουσία την ανήθικη συμπεριφορά και τις καταχρήσεις της.Με την εμφάνισή τους oι goliardi αστραποβολούσαν την «ευρωπαϊκή κουλτούρα» που έβρισκε σε αυτούς την έκφραση ενός άλλου Μεσαίωνα κοσμικού, ελεύθερου, επαναστατικού, του Λατινικού Μεσαίωνα του φωτός και όχι του σκότους.

Όπως, λοιπόν,οι goliardi στα Carmina Burana, έτσι και ο Ντάριο Φο  στα «ηθικά και όχι ηθικολογικά», κατά δήλωση του ιδίου, και «ανθρωποκεντρικά» κατά την εκτίμησή μου  σατιρικά του κείμενα περνάει την κριτική του ενάντια στην παπική εξουσία και όχι ενάντια στο Θεό. Αξίζει να αναφέρω στο σημείο αυτό το επεισόδιο που διηγήθηκε ο ίδιος ο Ντάριο Φο σε συνέντευξή του σε δημοσιογράφο που τον ρώτησε  : «Εσείς θεωρείστε άθεος;». Και ο νομπελίστας  απάντησε : « όταν το “Mistero Buffo”μεταδόθηκε για πρώτη φορά στην τηλεόραση και η Γραμματεία του Κράτους του Βατικανού το χαρακτήρισε ως το πιο ανίερο έργο που είχε μεταδοθεί στον κόσμο και απείλησε με καταγγελίες, μερικοί ιεράρχες ζήτησαν από την RAI να κάνει μια ειδική εμπιστευτική προβολή . Ήμουν τυχαία και εγώ σε μικρή αίθουσα δίπλα και τους άκουγα να γελάνε σαν τρελοί. Όταν βγήκαν έξω, προσπάθησαν να επανέλθουν στην τάξη, ένας όμως από αυτούς βλέποντάς με έσκασε στα γέλια. Σήμερα θα μπορούσα να πω με βεβαιότητα ότι Θεός υπάρχει και είναι και ο ίδιος ένας giullare, γιατί με αυτό το βραβείο προκάλεσε την οργή τόσων και τόσων!»

Έχω αναφερθεί από τη θέση αυτή και σε παλαιότερα άρθρα μου στο έργο και την προσωπικότητα  του Ντάριο Φο,και σήμερα νοιώθω ιδιαίτερη συγκίνηση, γιατί είχα την τύχη να τον γνωρίσω από κοντά στο ιδιωτικό θεατρικό αρχείο «Compagnia Teatrale Fo-Rame» στο Μιλάνο, όπου έκανα έρευνα για τη συγγραφή του πρώτου μου βιβλίου για το έργο του με τίτλο : «Dario Fo ένας σύγχρονος goliardus» εμπνευσμένο από όσα ήδη ανέφερα.

Κλείνοντας το ταπεινό αυτό αφιέρωμα θα θυμίσω ένα αρκετά πρόσφατο μήνυμα του Ντάριο Φο για την Παγκόσμια Ημέρα του Θεάτρου το 2013,γιατί είναι χαρακτηριστικό των αλγεινών κοινωνικών συνθηκών που βιώνουν Ελλάδα και Ιταλία τα τελευταία χρόνια. Στο μήνυμα αυτό ο ιταλός νομπελίστας τονίζει με το δικό του αντιεξουσιαστικό και γκροτέσκο τρόπο τα εξής : «Εδώ και χρόνια η εξουσία εκδηλώνει τη μισαλλοδοξία της απέναντι στους ανθρώπους του θεάτρου, κυνηγώντας τους για να φύγουν μακριά από τη χώρα. Σήμερα οι ηθοποιοί και οι θίασοι δυσκολεύονται να βρουν πλατείες , θέατρα και κοινό εξαιτίας της κρίσης. Αντιθέτως, κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης στην Ιταλία, όποιος ασκούσε εξουσία, είχε καθήκον να αφοσιώνεται στο έργο της στήριξης των θεατρίνων, που διασκέδαζαν δημόσια τα πλήθη. Η μοναδική, λοιπόν, λύση μπροστά στην κρίση είναι η ελπίδα ότι στην άγρια καταδίωξη εναντίον κυρίως των νέων θα αντιταχθεί  μια νέα «διασπορά» των ανθρώπων του θεάτρου και θα προκύψουν, χωρίς αμφιβολία, αφάνταστα πλεονεκτήματα για τη δημιουργία ενός νέου είδους θεάτρου , μιας νέας θεατρικής παράστασης». Στα σοφά λόγια της αλησμόνητης αυτής προσωπικότητας του πολιτισμού και της πολιτικής σταματώ, σκέπτομαι και «dum spiro spero»…

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ
Προηγούμενο άρθροΣταθάκης: Με τις προϋποθέσεις του νόμου Κατσέλη η ρύθμιση για την α’ κατοικία
Επόμενο άρθροΦωτιά σε τουριστικό λεωφορείο στη Ν. Κορέα – Δέκα νεκροί
Η Στέλλα Πριόβολου γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε ελληνική, γαλλική και ιταλική φιλολογία και είναι διδάκτωρ των πανεπιστημίων Αθηνών και Ρώμης. Καθηγήτρια Λατινικής-Ιταλικής Φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος του Τμήματος Ιταλικής Γλώσσας και Φιλολογίας και διευθύντρια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών "Ελληνορωμαϊκές -Ελληνοϊταλικές Σπουδές: Λογοτεχνία, Ιστορία και Πολιτισμός". Είναι μέλος ελληνικών και διεθνών επιστημονικών εταιρειών και συγγραφέας πολλών μελετών. Η έρευνά της τα τελευταία χρόνια έχει ως αντικείμενο το θεατρικό έργο του Dario Fo και τη σχέση του με τη λατινική λογοτεχνία του Μεσαίωνα. Αποτέλεσμα της έρευνας αυτής είναι τα τρία βιβλία από τις εκδόσεις Περίπλους: 1. "Dario Fo, ένας σύγχρονος goliardus", (2001) 2. "Dario Fo, venticinque monologhi per una donna: La Medea", (2005) 3. "Rosa Fresca Aulentissima, το μεσαιωνικό ερωτικό ποίημα με το μάτι των φιλολόγων και του Νομπελίστα Dario Fo", (2010). Το ποίημα αυτό μεταφράστηκε στην ελληνική με την επιχορήγηση του υπουργείου Εξωτερικών της Ιταλίας. Από το 1994 μέχρι το 2001, Αντιπρόεδρος του Ι.Κ.Υ. και υπεύθυνη για το κοινοτικό πρόγραμμα "Σωκράτης". Επιστημονική υπεύθυνη προγραμμάτων ξένων γλωσσών στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και εμπειρογνώμων Γ.Γ.Ε.Τ. για την κινητικότητα των σπουδαστών. Τακτικό μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης 2000-2001. Από το 2001-2004 Ειδική Γραμματέας Παιδείας Ομογενών και Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης στο ΥΠΕΠΘ, Πρόεδρος της Επιτροπής στήριξης των Εδρών Ελληνικών Σπουδών στα Πανεπιστήμια του εξωτερικού και εθνική εκπρόσωπος στο Συμβούλιο της Ευρώπης για το Ευρωπαϊκό Έτος Γλωσσών 2001. Είναι Πρόεδρος του Συνδέσμου Επιστημόνων Πανεπιστημίων Ιταλίας( Σ.Ε.Π.Ι.) και Γ. Γραμματέας της Sociιtι Europιenne de Culture στην Ελλάδα.Από το 2008 μέχρι το 2010, αναπληρώτρια πρόεδρος Τμήματος Σλαβικών Σπουδών Πανεπιστημίου Αθηνών.Έχει τιμηθεί με την ανώτατη διάκριση του Ιταλικού κράτους CAVALIERE al merito della Repubblica Italiana, 2002. Εχει τιμηθεί για την προσφορά της στα Ελληνικά Γράμματα και τον πολιτισμό από την Ένωση Γυναικών Φωκίδας, 2007 και έχει ανακηρυχθεί επίτιμος δημότης Χίου για τον ίδιο λόγο, 2007. Αναπτύσσει επί χρόνια πολιτική δραστηριότητα στο χώρο του ΠΑΣΟΚ ως μέλος της Κ.Ε. και σε τιμητική θέση στο ψηφοδέλτιο του Ευρωκοινοβουλίου το 1999.

2 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Πράγματι, το κενό που αφήνει πίσω του ο Dario Fo μένει δυσαναπλήρωτο και ο σύγχρονος ευρωπαϊκός πολιτισμός γίνεται φτωχότερος! Αν κάποιοι φοιτητές στην πιο παραγωγική ηλικία της ζωής τους ήρθαν σε επαφή και γνώρισαν την ακτινοβολία του έργου του το οφείλουν σε εκλεκτούς πανεπιστημιακούς δασκάλους που ερεύνησαν τα κείμενα του Νομπελίστα και με την έρευνα και τον επιστημονικό τους ενθουσιασμό μπόλιασαν την σκέψη των μαθητών τους. Μια τέτοια μονάδα της Ανώτερης Εκπαίδευσης είναι και η Καθ. Στέλλα Πριόβολου, της οποίας με αγάπη νοσταλγούμε τα μαθήματά της για τον Dario Fo!

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here