Λαϊκισμός και εξουσία

12
6

Ο λαϊκισμός, δηλαδή η κολακεία των πολιτών εκ μέρους των πολιτικών με στόχο την κατάληψη της εξουσίας, είναι ένα στοιχείο του πολιτικού φαινομένου.  Είναι απλώς μέσο και σε καμία περίπτωση δεν είναι η ουσία της πολιτικής, από την εποχή που το αριστοτελικό «ευ ζην» ορίστηκε ως στόχος της.  Όμως στις μέρες μας, φαίνεται ότι ο λαϊκισμός που αναπτύσσουν διάφοροι «πολιτικοί» έχει αναχθεί σε σημείο αναφοράς.

Εκείνο που συσκοτίζει είναι ότι ο λαϊκισμός έχει βαφτιστεί πολιτική και εισπράττεται ως τέτοια από τους πολίτες.  Εκείνο που ανησυχεί είναι ότι βλάπτεται το ίδιο το πολιτικό σύστημα και, εν τέλει, η ίδια τη χώρα.  Εκείνο που απελπίζει είναι ότι πολλοί, μοιραίοι, άβουλοι και βολεμένοι αντάμα, πείθονται από «τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα».

Πολιτική, όμως, δεν είναι η κολακεία και η τέρψη των πολιτών.  Είναι οι διεργασίες και οι αποφάσεις για τη διανομή ή την αναδιανομή αξιών.  Ως αξίες νοούνται τα ιεραρχημένα σημεία αναφοράς εκάστου πολίτη που προκύπτουν από τη σύνθεση ιδεολογίας και συμφερόντων, με βάση την άποψή του ως προς το γενικό, το επί μέρους, αλλά και το αυστηρά ατομικό του συμφέρον.

Η διανομή ή αναδιανομή αξιών είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο οι πολίτες μάχονται στην αρένα τής πολιτικής.  Ποτέ η ιδεολογία δεν είναι άμοιρη συμφερόντων και ποτέ τα συμφέροντα δεν είναι άμοιρα ιδεολογίας.  Εκείνο που διαφέρει στον καθένα είναι το ποσοστό εκάστου συνθετικού στο μείγμα, χωρίς τούτο να σημαίνει ότι περισσότερη ιδεολογία ή συμφέρον σημαίνει απαραιτήτως περισσότερη αρετή, καλύτερες αποφάσεις ή αποτελεσματικότερη πολιτική: ανείπωτα εγκλήματα ή τεράστια λάθη έχουν γίνει στο όνομα της ιδεολογίας ή των συμφερόντων.

Συνεπώς, έχοντας παραγκωνίσει τη γενικότερη ηθικοπλαστική φλυαρία που θολώνει την κρίση μας, σκόπιμο είναι, όταν θέλουμε να ερμηνεύσουμε τη συμπεριφορά των πολιτικών (αλλά και των πολιτών), να μην ξεχνάμε ποτέ τη δίψα για εξουσία. Ότι, δηλαδή, η εξουσία είναι για κάποιους το κυρίαρχο μέσο για την επίτευξη στόχων – την ικανοποίηση, δηλαδή, ιδεολογίας και συμφερόντων – και για κάποιους άλλους αυτοσκοπός.

Εκείνο που εναπόκειται στους πολίτες είναι, πρώτον, να αναλύουν και να ελέγχουν το εφικτό αυτών που λέγονται με βάση το κριτήριο της δίψας για εξουσία αυτών που τα προτείνουν.  Και, δεύτερον, να αποφασίζουν ορθολογικά και να ικανοποιούν τις δικές τους αξίες, το δικό τους δηλαδή μείγμα συμφερόντων και ιδεολογίας.  Αυτή η προσέγγιση – υλιστική, συμφεροντολογική, κυνική – έχει δύο πλεονεκτήματα, εφόσον υιοθετηθεί.  Είναι η μόνη που μπορεί να προστατεύσει τους πολίτες από τους λαϊκιστές.  Και είναι επίσης εκείνη που μπορεί να αποτρέψει τους πολίτες από το να λαμβάνουν αποφάσεις υπό την επιρροή των χειρότερων συμβούλων, καταγεγραμμένων εδώ και δυόμισι χιλιάδες χρόνια από τον Θουκυδίδη: την «απερίσκεπτη» ελπίδα (Δ.108), τη βιασύνη και την οργή (Γ.42).

Αλήθεια, με πόση ελπίδα, με πόσο θυμό και με πόση βιασύνη ανταποκρίθηκαν οι πολίτες στα κελεύσματα τού λαϊκισμού των εκλογών τού 2009 και του 2012; Και πόσες αλήθειες και συμφέροντα πολιτών θυσιάστηκαν και θυσιάζονται σε αυτό το κυνήγι τής εξουσίας;

* Ο Ηλίας Κουσκουβέλης είναι Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και πρώην Πρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Προηγούμενο άρθροΑνάγκη Διασάφησης των Προεκλογικών Εξαγγελιών των Πολιτικών Κομμάτων
Επόμενο άρθροΑς πάει στο διάβολο η ελευθερία!
Ηλίας Κουσκουβέλης
Είναι Καθηγητής της "Θεωρίας Διεθνών Σχέσεων" στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Διετέλεσε Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων (2004-6) και Πρύτανης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (2006-10). Σπούδασε στην Ελλάδα, στη Γαλλία και στις ΗΠΑ. Εργάσθηκε ως ερευνητής στη Γαλλία, στις ΗΠΑ και στον ΟΗΕ (Ν. Υόρκη). Στις ΗΠΑ δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο και στο Πανεπιστήμιο Ουάσιγκτον, Wa. Είναι συγγραφέας πέντε επιστημονικών βιβλίων, επιμελητής έκδοσης άλλων δώδεκα και συγγραφέας τριάντα επιστημονικών άρθρων στα Ελληνικά, στα Αγγλικά και στα Γαλλικά (ορισμένα έχουν μεταφρασθεί στα Ιαπωνικά). Διετέλεσε εξωκοινοβουλευτικό μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής, μέλος του επιστημονικού συμβουλίου της Διπλωματικής Ακαδημίας και εθνικός εκπρόσωπος στην Επιτροπή Διεθνών Σχέσεων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος. Τιμήθηκε από τη Γαλλική Δημοκρατία με το παράσημο του Ακαδημαϊκού Φοίνικα.

12 ΣΧΟΛΙΑ

  1. «Α πα πά! ο Παπαδήμος; Α πα πά!»- του Στάθη- http://gkdata.gr/?p=19015

    Σιγά που δεν θα βρίσκονταν γραικύλοι απ’ το καθ’ ημάς πλεόνασμα, οίτινες δεν θα την έπεφταν στον Γκύντερ Γκρας.

    Ενας μάλιστα εξ αυτών, που κοσμεί νεόκοπος την επ’ εσχάτοις μαινάδα εφημερίδα του ΔΟΛ, ήτις έχει αναλάβει εργολαβικά τον αφανισμό της λαϊκής αντίδρασης στο Μνημόνιο, την πέφτει στον Γκύντερ Γκρας, σαν την αλογόμυγα στο άλογο κούρσας. Κάνει… λογοτεχνική κριτική στον Γκρας ο δικός μας ανελλήνιστος «ελληνιστής» που, μιλώντας ο ίδιος στην τηλεόραση, μπέρδεψε τα «επίχειρα» με τα «επιτίμια» και τα ξεστόμισε… «επίτιμα»!! (: ξέρει κανένας e- φίλος, ποιον υπονοεί; Αν ναι, ας ρίξει ένα σχόλιο, please).

    Read more… http://gkdata.gr/?p=19015

  2. Επιτρέψτε μου κύριε Καθηγητή Ηλία να παραθέσω και τις δικές μου ενστάσεις σε ορισμένες φράσεις της αναρτήσεως σας. Κατά γράμα λέτε ότι «Εκείνο που απελπίζει είναι ότι πολλοί, μοιραίοι, άβουλοι και βολεμένοι αντάμα, πείθονται από «τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα»». Εδώ θα πω το εξής: οι άνθρωποι που πείθονται από «τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα» δεν είναι οι μοιραίοι, άβουλοι και βολεμένοι, αλλά οι άνθρωποι που στερούνται τη κριτική σκέψη-παιδεία για να αξιολογήσουν ορθά τους ισχυρισμούς των ομιλητών που λένε «τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα».

  3. Πάτησα κατά λάθος το ‘αποστολή’, για αυτό θα συνεχίσω εδώ. Λέτε «η διανομή ή αναδιανομή αξιών είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο οι πολίτες μάχονται στην αρένα τής πολιτικής.» Εδώ θα πω το εξής: οι αξίες είναι σταθερές, οι άνθρωποι τις εκλαμβάνουν με λάθος τρόπο. Επίσης, οι πολίτες δεν μάχονται στην αρένα της πολιτικής, μάχες κάνουν οι πολιτικοί, οι πολίτες κάνουν διαφωνίες ή διαμάχες μεταξύ τους. Λέτε ότι «Εκείνο που εναπόκειται στους πολίτες είναι, πρώτον, να αναλύουν και να ελέγχουν το εφικτό αυτών που λέγονται με βάση το κριτήριο της δίψας για εξουσία αυτών που τα προτείνουν. Και, δεύτερον, να αποφασίζουν ορθολογικά και να ικανοποιούν τις δικές τους αξίες, το δικό τους δηλαδή μείγμα συμφερόντων και ιδεολογίας.» Εδώ θα πω το εξής: Σαφώς και οι πολίτες πρέπει να αναλύουν και να ελέγχουν αν αυτά που λένε οι πολιτικοί είναι εφικτά, αλλά θα πρέπει να αποφασίζουν όχι μόνο ατομικά σύμφωνα με τις δικές τους αξίες, το δικό τους δηλαδή μείγμα συμφερόντων και ιδεολογίας, αλλά και να αποφασίζουν έχοντας ως βάση το ευρύτερο κοινωνικό συμφέρον. Ένας από τους λόγους που η κατάσταση στη χώρα έφτασε σε αυτό το σημείο είναι διότι οι πολίτες ψήψιζαν με βάση το ατομικό τους συμφέρον, και κυρίως το ατομικό τους «βόλεμα». Κλασικό παράδειγμα η ολοένα και συνεχόμενη αύξηση των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων τα τελευταία χρόνια, το οποίο «βόλευε» ατομικά τον κάθε δημοσίο υπαλλήλο. Όμως, πέραν του ατομικού τους συμφέροντος οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν έβλεπαν τις επιπτώσεις στην κοινωνία, ότι δηλαδή η Ελλάδα έπαιρνε δάνεια μέχρι σήμερα για να πληρώνει τις αυξήσεις του μισθού του. Με αποτέλεσμα οι 300000 δραχμές-900 ευρώ που έπαιρνε κάποτε ο δημόσιος υπάλληλος έφτασε σταδιακά σε μισθό έως και πάνω από 1800 ευρώ το μήνα. Καλό μεν για τους δημοσίους υπαλλήλους, κακό μεν για την οικονομία της χώρας. Το τελευταίο επιχείρημά μου ίσως να ακουστεί προσβλητικό, για αυτό τονίζω ότι δεν έχω σκοπό να προσβάλλω τους δημοσίους υπαλλήλους. Σκοπός μου είναι να τονίσω ότι ο κάθένας μας δεν πρέπει να φηφίζει έχοντας μόνο ως βάση την τσέπη του, αλλά έχοντας και ως βάση την τσέπη και του συνανθρώπου του, το ευρύτερο καλό της κοινωνίας και το μέλλον της χώρας του.

  4. ΛΑΙΚΙΣΜΟΣ K ΕΞΟΥΣΙΑ στο μεγαλείο τις.
    Σήμερα άκουσα το πρόγραμμα του Τσίπρα/ΣΥΡΙΖΑ. Ο άνθρωπος είναι εκτος τόπου k χρόνου, Ελπίζω οι Eλλινες να τον ψηφίσουν για να τον κρεμάσουν αργότερα k να τον ακολουθήσουν μαζί αργότερα.
    Μακάρι να βγω λάθος. Εγώ k το G8.

  5. Κύριε Κουσκουβέλη, ποια πολιτική δύναμη δεν είναι κατά την άποψη σας λαϊκιστική? Γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ ή ο Καμμένος λαϊκίζουν αλλα ειναι ακομη τσικό. Άλλες παρατάξεις έχουν πάρει διαχρονικά άριστα στο λαϊκισμο και στους λαγούς με πετραχίλια.
    http://www.youtube.com/watch?v=cT2krskhaLk

    Δεν θέλω να προσδώσω επιθετικό τόνο στο σχόλιό μου αλλά δε μπορώ να καταλάβω πώς μπορεί κάποιοι να στηρίζουν σήμερα τη Νέα Δημοκρατία ή το ΠΑΣΟΚ. Άν κάποιος θέλει να ψηφίσει υπεύθυνα κόμματα υπάρχουν άλλες έπιλογές με πολύ ελαφρύτερο «λαϊκιστικό μητρώο». Και μόνο η ιδέα ότι μπορεί να συγκαταλεχθούν αυτά τα δύο κόμματα ως «υπεύθυνα» είναι για γέλια (ή για κλάμματα?).

  6. τι συμβαίνει όμως κύριε καθηγητά, όταν το συμφέρον του μεμονωμένου πολίτη έχει προσδεθεί στο άρμα του πολιτικού συμφέροντος, όπως το ορίσατε παραπάνω; Δεν γεμίζει τότε η πολιτεία με ένα πλήθος κηφήνων που τρέφονται από την ασάφεια, έλλειψη ενός κοινού και ανιδιοτελούς συμφέροντος; Δεν είναι τότε η πολιτική έκφραση των ιδιωτών η κοντόφθαλμη οικογενειοκεντρικη έκφραση που αγνοεί το συμφέρον της γενικής βούλησης; δεν παραμένει μήπως το αξίωμα της ελεύθερης αγοράς, για ταύτιση του ιδιωτικού με το συλλογικό συμφέρον, ένας ευσεβής πόθος αντίστοιχος του ολικού ανθρώπου; Θεωρώ ότι ο λαϊκισμός δεν είναι αίτιο, παρά μόνο αποτέλεσμα..

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ