Α-δικαιολόγητη εξουσία

1
46

Ξαναδιαβάζω, για πολλοστή φορά, την κλασική διάλεξη του Μαξ Βέμπερ με τίτλο: «Η πολιτική ως επάγγελμα».

Το κράτος, έλεγε, δηλαδή η κοινότητα ανθρώπων που έχει το μονοπώλιο της νόμιμης βίας μέσα σε ένα ορισμένο έδαφος, για να υπάρχει και να λειτουργεί, προϋποθέτει ότι οι άνθρωποι δέχονται να υποτάσσονται στην εξουσία των κάθε φορά εξουσιαζόντων.

Και η υποταγή αυτή δεν στηρίζεται μόνον στα εξωτερικά μέσα του κράτους, στον φόβο της τιμωρίας ή την ελπίδα της ανταμοιβής. Στηρίζεται κυρίως στην εσωτερική δικαιολόγηση της εξουσίας, στη “νομιμοποίησή” της.

Κι αυτή η νομιμοποίηση, συνέχιζε ο Βέμπερ, μπορεί να είναι τριών ειδών: Η νομιμοποίηση του αιώνιου χθες- του κληρονομικού δικαιώματος των παλαιών μοναρχών. Η νομιμοποίηση του εξαιρετικού προσωπικού χαρίσματος- του στρατηλάτη, του δημαγωγού ή του αρχηγού του κόμματος. Και, τέλος, η νομιμοποίηση βάσει της νομιμότητας, της εμπιστοσύνης δηλαδή στους θεσμούς, στους κανόνες και στην τήρηση των υποχρεώσεών τους από εκείνους που υπηρετούν τους θεσμούς.

Όσο η μεταπολιτευτική μας δημοκρατία στηριζόταν όχι μόνον στον τρίτο τύπο νομιμοποίησης, την κανονικότητα και την αξιοπιστία των θεσμών, αλλά και στον δεύτερο, την πίστη στους δύο μεγάλους χαρισματικούς αρχηγούς, αυτή η «βοηθητική» νομιμοποίηση κάλυπτε τα κενά, τις ατέλειες και τις μαύρες τρύπες της «θεσμικής» νομιμοποίησης, που έμεινε ανολοκλήρωτη.

Κι έπειτα, όταν οι χαρισματικοί έλειψαν από την σκηνή κι έπρεπε να πορευτούμε όπως τα άλλα κράτη, εξασφαλίζοντας τη νομιμοποίηση της εξουσίας μόνον στην βάση της ισχύος της νομιμότητας, κατά καιρούς δυσκολευόμασταν, σκοντάφταμε (και ο λόγος περί σκανδάλων έγινε ο κυρίαρχος στην πολιτική ζωή). Μα πορευόμασταν- στην βάση ενός άτυπου συμβολαίου με το μεταπολιτευτικό κράτος, όπου εμείς ανεχόμασταν τα κουσούρια του κι εκείνο μας εξασφάλιζε τα προς το ζην, βελτιώνοντάς τα λίγο, με δανεικά, από χρόνο σε χρόνο.

Μα τώρα που το συμβόλαιο αυτό κατέρρευσε, χάθηκε μαζί του και το θεμέλιο της νομιμοποίησης και της πολιτικής και της εξουσίας. Κοιτάξτε γύρω σας. Από τα διόδια των εθνικών δρόμων ως το θέαμα των εξεταστικών επιτροπών της Βουλής αυτό που βλέπουμε είναι μια εξουσία που χάνει την εσωτερική της δικαιολόγηση στα μάτια εκείνων που θα έπρεπε να την αποδέχονται. Και δεν βρίσκει τρόπο να την ανακτήσει.

1 ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here