Οι Καταλήψεις μέσο πολιτικής αντίδρασης ή θορυβώδους σιωπής;

3
328

Η κατάληψη δημόσιων κτιρίων – και όχι μόνο- τα τελευταία χρόνια έχει γίνει κοινός τόπος στη χώρα μας και τείνει να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά συνδικαλιστικής και πολιτικής πρακτικής από πολλούς πολιτικούς και κοινωνικούς φορείς.

Πολλοί θεωρούν ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερα ακραία επιλογή, η οποία θα έπρεπε να αποτελεί το τελευταίο βήμα σε μια διαδικασία κορύφωσης της πολιτικής διαφωνίας σε κάποιο θέμα. Είναι προφανές ότι με βάση όλα τα δεδομένα που έχουμε από την ιστορία των πολιτικών και κοινωνικών αγώνων, αυτό είναι σωστό. Δηλαδή, η κατάληψη είναι και θα πρέπει να είναι μόνο η ύστατη, κατά τη γνώμη μας, συμβολική κίνηση μεγάλης σημασίας στη διαδικασία μιας κοινωνικής ή πολιτικής διαμαρτυρίας. Όποτε οι καταλήψεις είναι μακροχρόνιες καταλήγουν σε προβλήματα και, τελικά, απαξιώνουν και τον στόχο τον οποίο επιδιώκουν όσοι τις επιλέγουν. Εξαιρώ, βέβαια, σε όλα τα παραπάνω τις περιπτώσεις όπου οι καταλήψεις έχουν υπάρξει σε περιόδους δικτατορίας, όπως π.χ η περίπτωση της κατάληψης του Πολυτεχνείου, ή της Νομικής, οπότε η πολιτική σημασία του εγχειρήματος ήταν πολυεπίπεδη και είχε ως στόχο την επιστροφή της Δημοκρατίας.

Με βάση όλα τα παραπάνω, η συζήτηση για τις καταλήψεις αλλά και η κριτική που βάσιμα ασκείται σε αυτές, επικεντρώνεται στο χώρο της Παιδείας επισημαίνοντας ότι από εκεί, κυρίως την τελευταία 20ετία, έχουν υπάρξει μακροχρόνιες καταλήψεις σχολείων, ΤΕΙ και ΑΕΙ.

Είναι γεγονός ότι ο χώρος της Παιδείας είναι αυτός στον οποίο «ευδοκίμησε» αυτή η μορφή πολιτικής δράσης, συχνά με μεγάλη ευκολία και με διαδικασίες οι οποίες στηρίζονταν στις απόψεις μειοψηφιών. Σε κάθε περίπτωση θα ήθελα εδώ να επισημάνω ότι η συμμετοχή σε συλλογικές διαδικασίες – ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης-  είναι καθοριστικός παράγοντας για την έκβαση κρίσιμων αποφάσεων και επιλογών, όπως είναι η κατάληψη ενός δημόσιου κτιρίου ή ενός ΑΕΙ. Επισημαίνω τα παραπάνω διότι πολλές φορές οι διαδικασίες που οδηγούν στην απόφαση μιας κατάληψης μπορεί να στερούνται πολιτικής νομιμοποίησης, αλλά έχουν συχνά νόμιμο χαρακτήρα εφόσον είναι αποφάσεις νόμιμες -αν και με ισχνές- πλειοψηφίες συνδικαλιστικών οργάνων και συνελεύσεων. Αυτό, όμως, και πάλι δεν αλλάζει το γεγονός ότι όποιος δεν συμμετέχει έχει δικαιώματα.

Ο προβληματισμός για τις καταλήψεις ως μέσου άσκησης πίεσης, ώστε να αποτραπεί η εφαρμογή ενός Νόμου ή μιας απόφασης, επικεντρώνεται στα εξής:

– Νομικά και θεσμικά οι καταλήψεις κτιρίων είναι σε κάθε περίπτωση μια παράνομη πράξη.

– Η επίκληση πολιτικών, συνδικαλιστικών και κοινωνικών λόγων που μπορεί να οδηγήσουν σε μια τέτοια απόφαση θα πρέπει, προφανώς, να συνδέονται με όσα ανέφερα στην αρχή, άρα να αποτελούν το τελευταίο και συμβολικό μέσο πίεσης ώστε να γνωστοποιηθεί το αίτημα ή η διαφωνία όσων το επιλέγουν.

– Η κατάληψη έχει ως βασικό χαρακτηριστικό την παρακώλυση της ελεύθερης διακίνησης ανθρώπων και ιδεών αλλά και την πολύ συχνά μεγάλη διοικητική και οικονομική δυσλειτουργία που προκαλούν.

– Σε ένα χώρο ιδιαίτερα όπως αυτός της Παιδείας, όλοι όσοι θέλουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να εκφράσουν την πολιτική τους διαφωνία σε οποιοδήποτε ζήτημα της τρέχουσας πολιτικής πχ. Νόμος για ΑΕΙ, πολιτική Μνημονίου, ανεργία των νέων, θα έπρεπε να είναι απολύτως αντίθετοι με τις καταλήψεις, οι οποίες πέρα των οικονομικών και διοικητικών προβλημάτων που δημιουργούν, όπως προείπα, νεκρώνουν τον φυσικό χώρο διακίνησης θέσεων και ιδεών που είναι τα Πανεπιστήμια, τα ΤΕΙ και τα σχολεία. Το σύνηθες αποτέλεσμα της κατάληψης είναι η αποσυσπείρωση και, τελικά, η έλλειψη κοινωνικής αποδοχής της ως μέσου πάλης – γεγονός που απλά την κάνει ατελέσφορη ως πολιτική πρακτική.

– Στο ρητορικό ερώτημα το οποίο, όμως, τίθεται από πολλούς, «Έχουμε άλλο δρόμο εάν εκτιμάται ότι αδικούμαστε κατάφωρα»; η απάντηση είναι σαφής αλλά όχι και απαραίτητα αρεστή «Προφανώς έχετε», και συγκεκριμένα είναι η διαμαρτυρία, η διαδήλωση, η δυναμική χρήση του διαδικτύου, οι πολιτικές εκδηλώσεις, η πολιτική δραστηριοποίηση στους χώρους εκπαίδευσης, δουλειάς, κ.α.

Κλείνω, επισημαίνοντας ότι σε αυτή τη ζοφερή περίοδο κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής κρίσης χρειαζόμαστε νέους τρόπους πολιτικής δράσης και αντίδρασης. Χρειαζόμαστε πάνω από όλα ειλικρινή και σοβαρή αλλαγή σε τρόπους και συμπεριφορές που οδηγούν σε αντιπαραθέσεις και θίγουν συμφέροντα πολλών, τόσο στον ίδιο χώρο εργασίας όσο και ευρύτερα στην κοινωνία.

Μια τέτοια αλλαγή θα είναι να δούμε κριτικά την διαμόρφωση μιας «κουλτούρας κατάληψης», η οποία επιλέγεται από όλο και περισσότερους και ιδιαίτερα τους νέους και να την αντικαταστήσουμε με την απόλυτα απαραίτητη «κουλτούρα διαλόγου», όπου όλες οι απόψεις ακούγονται και έχουν θέση. Υπάρχουν πολύ πιο ουσιώδεις τρόποι για να εκφράσει κάποιος τη ριζική διαφωνία του πέρα από ένα μέσο το οποίο βασικό χαρακτηριστικό του είναι η επιλογή της «θορυβώδους σιωπής».

*O Πάρις Τσάρτας είναι Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ
Προηγούμενο άρθροΤο στοίχημα της ανανεωτικής αριστεράς
Επόμενο άρθροΠρολαβαίνουμε να σωθούμε;
Ο Πάρις Τσάρτας είναι Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου και Καθηγητής Τουριστικής Ανάπτυξης στο Tμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Αιγαίου του οποίου διετέλεσε δύο φορές Πρόεδρος. Είναι επίσης Πρόεδρος στο νεοϊδρυθέν (2009) Τμήμα Οικονομικής και Διοίκησης Τουρισμού του ιδίου Πανεπιστημίου. Διδάσκει μαθήματα Τουρισμού σε Προπτυχιακό και Μεταπτυχιακό επίπεδο (Πανεπιστήμιο Αιγαίου και Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο). Έχει πλούσιο συγγραφικό και επιστημονικό έργο και έχει δημοσιεύσει βιβλία, μελέτες και άρθρα σχετικά με τον τουρισμό στην Ελλάδα και το Εξωτερικό. Είναι Επιστημονικός Υπεύθυνος σε πολλά Διεθνή Ερευνητικά Προγράμματα σχετικά με τον Τουρισμό και την Τουριστική Ανάπτυξη. Είναι επίσης, Μέλος της Advisory Committee του Τμήματος Διοίκησης, Ξενοδοχείων και Τουρισμού του Τεχνολογικού Πανεπιστήμιου Κύπρου. Είναι ενεργό μέλος επιστημονικών σωματείων, κριτής και σύμβουλος σε επιστημονικά περιοδικά σχετικά με τον Τουρισμό καθώς και εκδότης του διεθνούς επιστημονικού περιοδικού TOURISMOS (an International Multidisciplinary Journal of Tourism). Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στην Ανάπτυξη του Τουρισμού, στις Ειδικές και Εναλλακτικές Μορφές Τουρισμού, στην Βιώσιμη Τουριστική Ανάπτυξη, στα Χαρακτηριστικά της Τουριστικής Απασχόλησης, στην Κοινωνιολογία του Τουρισμού και τέλος στον Σχεδιασμό της Τοπικής ανάπτυξης.

3 ΣΧΟΛΙΑ

  1. Σαν πατέρας με δυό παιδιά που πήραν απόλυτήριο από το σχολικό συγκρότημα της Γκράβας έχω να καταθέσω ένα διάλογο :
    Δεν έχει σήμερα σχολείο;

  2. Συμφωνώ απόλυτα με τον όρο της «θορυβώδους σιωπής». Διάλογος, προτάση, απόφαση, λύση είναι ο δρόμος.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here